Winkel onze historische kaarten

Of - of

Foto: Gullers, KW / Nordiska museet (CC BY-NC-ND)
Torgny Segerstedt, 1940. Foto: Gullers, KW / Nordiska museet (CC BY-NC-ND)

”Med denna våldets makt kan ingen fred slutas. Här gäller det, som sagt, livet. Allt kan fördragas, utom detta ena: frihetens förkvävande.” – Torgny Segerstedt

De wereld leeft nog steeds in de schaduw van de Grote Oorlog. Het lijkt alsof de miljoenen jonge mannen wier leven voor niets werd opgeofferd, nog steeds de woede van wraak over de naties laten razen. Niemand en niets schijnt in staat te zijn om de boze machten, die hun toorn over de wereld hebben losgelaten, te overwinnen.

Zeer spoedig na het uitbreken van de oorlog bemerkte men dat de cultuur die wij dachten stevig in de greep van de mensen te hebben, niet in staat was tot hun wezen door te dringen. Het vervaagde en er kwam een vorm tevoorschijn die maar al te veel van de eigenschappen vertoonde waarvan wij hadden aangenomen dat ze in de graven en doodskisten begraven lagen. Het effect van de oorlog zelf was ook merkbaar in de toenemende ruwheid en in het afzwakken van het verzet. Het vermogen om verontwaardigd en verafschuwd te zijn door wreedheden is ontspannen. De verschrikkingen groeiden de mensen boven het hoofd.

Na de oorlog is een terugval in politiek barbarisme hand in hand gegaan met een culturele degeneratie. De grofste vormen van wanbestuur zijn opgestaan uit de keldergewelven van het verleden en hebben hun duisternis over het openbare leven verspreid. Een politieke tirannie, zoals men die alleen in de diepste perioden van verval in de geschiedenis der volkeren kan aantreffen, is tot bloei gekomen.

Het is niet deprimerend te moeten constateren dat dergelijke tendensen in het uitschot van de samenleving zijn blijven bestaan. Het was al eerder bekend. Het was deprimerend dat grote volkeren, die een rijke geestelijke cultuur hadden voortgebracht, zo gemakkelijk ten prooi vielen aan deze herleefde stroman. Het Duitse volk gaf zeker de indruk overgedisciplineerd te zijn. Toch had niemand gedacht dat zij zich aan iets zouden onderwerpen, slechts een ruwe stem van bevel schreeuwde zijn bevelen uit.

En wat er in Duitsland, Italië en Oostenrijk is gebeurd, heeft min of meer overal weerklank gevonden. Er worden theorieën naar voren gebracht volgens welke de dictaten van het zakenleven, de blinde zelfbevestiging van het instinct, op zichzelf gerechtvaardigd zijn. Het zinloze wordt genomen als het zegel van vitaliteit. Het apollonisch duidelijke wordt veroordeeld omdat het het stempel draagt van gematigdheid en rede. Dat wat zich overgeeft aan het ongebreidelde spel der krachten in geweld, wordt bejubeld als het levensvatbare. De hogere eenheid van de twee wordt niet gezocht, de duistere krachten die uit de ingewanden van het leven opwellen en de vorm van recht en waarheid die het verstand eraan geeft in het daglicht van het denken.

Deze tendens is een weerspiegeling van de heropleving van geweld die zich in vele delen van de wereld heeft voorgedaan. Willekeurige macht heeft zich gevestigd in het hoogste gerechtshof. Geweld en overheersing hebben de macht gegrepen en alle vrijheid op de vlucht gejaagd. En deze krachten hebben zich vervolgens gehuld in een waas van achterhaalde romantiek, in het oude enthousiasme voor de oudheid en bloedverwantschap, kenmerkend voor de pretentieuze half-geletterdheid.

Deze terugval in politiek barbarisme heeft een hergroepering op het slagveld van het staatsleven noodzakelijk gemaakt. De menigten die elkaar konden bevechten omdat zij allen de grond van de democratie onder hun voeten voelden, zijn in de positie gekomen dat zij deze grond zelf moeten gaan verdedigen. Zij hebben moeten beseffen dat er één ding is dat zij gemeenschappelijk heilig achten en dat juist dit ding wordt bedreigd: de vrijheid. De vrijheid om te denken en zijn gedachten te uiten gaat boven alles. Het is het levensbloed van de mensheid. Zonder deze sfeer van vrijheid, verdort het geestelijk leven. Mannen kunnen zonder alles, maar niet zonder dit. Waar het wordt aangeraakt, daar is wat ons menselijk maakt, daar is wat ons moreel maakt, daar is leven. Wanneer geweld probeert zijn macht te consolideren en zijn fundering te leggen in de klei van de rivier waarop het gebouw moet worden opgetrokken, probeert het altijd het vrije denken af te breken. Zij muilkorft de pers, zij begraaft de vrije meningsuiting in kerkers, zij tracht door dressuur de zenuwen uit het denken van de jongeren te halen. Het aast op de menselijke geest zelf.

Met deze macht van geweld kan geen vrede worden gesloten. Hier, zoals ik al zei, is het een kwestie van leven. Alles kan getolereerd worden, behalve dit ene ding: het verstikken van vrijheid. Vrijheid, van gedachte en woord, is het levensbloed van het menselijk bestaan. Als het wordt aangeraakt, moet al het mopperen en al het zeuren over andere dingen ophouden. Zij die begrijpen waar de strijd om gaat, moeten rug aan rug staan. Pas wanneer het grote, het ene, het noodzakelijke, weer verzekerd is, kunnen geschillen over wereldse dingen weer opkomen.

De rivier der gebeurtenissen is door de Grote Oorlog van zijn oude rivierbedding ontdaan. Dode watervallen staan daar als gedenktekens van stilte over het ruisende water van het verleden. De rivier zal nooit meer in zijn oude kanaal stromen. Maar haar golven zullen niet ophouden zich te bewegen naar de oeverloze zee waarin de rivier haar wateren ledigt. Het stroomt omhoog naar het verre onbekende en blijft weg in een even onkenbare verte.

Het enige dat inhoud en waarde geeft aan het leven dat met zijn golven stroomt, is de vrijheid om over zijn wateren uit te kijken, om de zonnestralen op de golven te zien, de vrijheid om te trachten te begrijpen en de grenzen van onze kennis te doorzien, het recht om in één woord mens te zijn.

Met hen die zich dit recht toe-eigenen, is er geen verzoening, geen onderhandeling, geen wapenstilstand. In die strijd kan er geen vergiffenis worden gegeven en geen vergiffenis worden aangenomen. Hier is voor of tegen, hier is een onverzoenlijke of-of.

Abonneer je op YouTube:


Als je het waardeert Allmogens Onafhankelijk werken om onze mooie Zweedse geschiedenis en Noordse cultuur uit te beelden, u bent van harte welkom om iets leuks te kopen in de winkel of ons te steunen met een vrijwillige donatie. Dank u bij voorbaat!

Steun Allmogens via Swish: 123 258 97 29
Steun Allmogens door sluit u aan bij
Steun Allmogens in uw testament

Populaire oude teksten