Winkel onze historische kaarten

Ivar Lo-Johansson over de auteur en zijn taak

Ivar Lo-Johansson
Ivar Lo-Johansson, 1939. Foto: Gunnar Lundh / Noords Museum (CC BY-NC-ND)

Is het de taak van de auteur om de massa te amuseren? Niet als je het Ivar Lo-Johansson (1901-1990) vraagt.

Ivar Lo-Johansson werd in 1901 geboren op de Ådala boerderij in Ösmo parochie, Södermanland, en werd in de jaren 1930 een van de meest bekende en gelezen de proletarische auteursd.w.z. een schrijver met een arbeidersachtergrond die ook vaak autodidact was.

Onder de grote schrijvers van de arbeidersklasse bevinden zich namen als Vilhelm Moberg, Fabian Månsson, Sara Lidman, Eyvind Johnson, Moa Martisson, Alfred Kämpe, Jan Fridegård, Fredrik Ström, en anderen. Het waren schrijvers die de kracht van het woord gebruikten om verandering teweeg te brengen, soms eenvoudigweg door de werkelijkheid te beschrijven die zij zelf hadden ervaren.

Taal is geen doel op zich. Het is het gereedschap waarmee een schrijver iets moet bereiken. Poëzie schrijven, literatuur maken, betekent een standpunt innemen. Een schrijver moet zich engageren.

Ivar-Lo Johansson, Schrijver zijn, dagen en dagelijks werk (1975)

Ivar behoort tot de statar school, die een term is voor de arbeidersklasse schrijvers die in de jaren 1930 in hun romans staten en de levensomstandigheden van de landarbeiders. Tot zijn bekendste werken behoren Welterusten Aarde (1933), Statarna (1936-37) en De landarbeiders (1941). Het systeem van de onvrije staat begon in de jaren 1930 in verval te raken, maar Ivar's geschriften en agitatie zouden hebben bijgedragen tot de uiteindelijke afschaffing ervan in 1945.

Statare
ca 1910: Statare. Melkkoeien en boerenknechten in de stal. Julita boerderij, Södermanland. Noords Museum NMA.0040766

Het doel van een rechtschapen schrijver, volgens Ivar, is in opstand te komen tegen de onrechtvaardigheden van zijn tijd. Daar moet de inzet liggen, of de onderdrukking nu tegen jezelf is of tegen iemand anders.

Hij kan natuurlijk op vele manieren bezig zijn, afhankelijk van de tegenstellingen tussen hemzelf en zijn tijd en de wereld waarin hij leeft. Hij kan zich geroepen voelen dit te doen namens anderen of namens de gehele mensheid, maar bijna altijd is het een kwestie van protest tegen de onderdrukking in de wereld waartoe hij behoort. Indien de onderdrukking hem niet rechtstreeks aangaat, kan het een klasse van mensen, een groep, een samenleving betreffen, wanneer hij tegen de onderdrukkers in opstand moet komen. [...] De taken van een schrijver kunnen van tijd tot tijd veranderen, maar het doel is bijna altijd hetzelfde, dat van opstand.

Ivar-Lo Johansson, Schrijver zijn, dagen en dagelijks werk (1975)

Hoe begint zo'n opstand dan? Nou, door taal te gebruiken om de ogen van de onderdrukten te openen. Wij moeten onder woorden brengen welk onrecht mensen wordt aangedaan, wat onderdrukking betekent, wat er op het spel staat. Lo-Johansson schrijft:

Het is zijn plicht de taal, zijn instrument, te gebruiken om de ogen van de mensen te openen, zodat zij de onderdrukking, de betekenis en het gevaar ervan zullen begrijpen. Hij moet anderen leren zichzelf te herkennen in hun onderdrukking, iets waar zij anders misschien zelf niet aan gedacht zouden hebben.

Een stem geven aan de mensen die er geen hadden, dat is wat de arbeidersschrijvers deden. Natuurlijk is ook onze tijd niet zonder onrechtvaardigheden, en net als in het begin van de 20e eeuw zijn er ook in onze tijd mensen en groepen zonder stem. Mensen die wachten op hun schrijver of journalist. Mensen wachten op hun opstand.

”De som har ordet i sin makt måste kämpa emot dem som har makten”, skrev Vilhelm Moberg, och Lo-Johansson skulle nog vara benägen att hålla med:

De auteur is een arbeider in zijn eigen tijd. De pen is het lichtste van alle werktuigen, maar er kunnen de moeilijkste dingen mee worden gedaan. Hij is het aan zijn taal en zijn land verschuldigd om het ten goede te gebruiken.

Ivar-Lo Johansson, Schrijver zijn, dagen en dagelijks werk (1975)

Ivar Lo-Johansson's opvatting over de taak van de auteur komt overeen met de opvatting die Vilhelm Moberg in 1959 verkondigde:

Er is een soort schrijven dat een vorm van reactie is tegen de omgeving van de auteur, tegen de druk van de wereld waarin hij leeft, een reactie tegen de kwalen en conventies van de maatschappij - uiteindelijk tegen de machthebbers. Ik beschouw deze poëzie als een gezond, prikkelend zout, dat het lichaam van de maatschappij helpt te bewaren tegen bederf.

Vilhelm Moberg, De auteurs en de maatschappijkritiek, Clarté nr. 2 1959

Op welk onrecht een schrijver van deze tijd zich moet richten, weet ik niet of Lo-Johansson daar tegen het eind van zijn leven een mening over had, maar voor Vilhelm Moberg was het grote onderwerp een gegeven:

In een land waar de mens klem zit tussen partijen, organisaties en groepen, heeft dit gedicht zijn grote onderwerp: de burger-staat, individueel-collectieve tegenstellingen. Zij die de macht van het woord hebben, moeten strijden tegen hen die de macht hebben - om Strindberg te parafraseren - de schrijvers in de eerste plaats moeten gaan strijden voor het recht op afwijkende meningen. [...] In Oscarisch Zweden richtten dichters zich op een kleine bevoorrechte klasse. Nu is de Kracht weldra iets anoniems, een collectief dat niet te vatten is. De druk van dit collectief op het individu zal, denk ik, een nieuwe literatuur afdwingen.

Vilhelm Moberg, De auteurs en de maatschappijkritiek, Clarté nr. 2 1959

Abonneer je op YouTube:


Als je het waardeert Allmogens Onafhankelijk werken om onze mooie Zweedse geschiedenis en Noordse cultuur uit te beelden, u bent van harte welkom om iets leuks te kopen in de winkel of ons te steunen met een vrijwillige donatie. Dank u bij voorbaat!

Steun Allmogens via Swish: 123 258 97 29
Steun Allmogens door sluit u aan bij
Steun Allmogens in uw testament

Populair

Een reactie op “Ivar Lo-Johansson om författaren och hans uppgift

  1. Anette Tamm zegt:

    Geweldig goed geschreven! Zo belangrijk en ik heb het gedeeld op FB. Ik werk als uitgever bij een startende uitgeverij en het is onze verantwoordelijkheid om tegen Goliath te vechten voor de geschreven woorden met betekenis - met vriendelijke groet Anette Tamm

Reacties zijn gesloten.